กว่า 15 ปี ในสายงานด้านกิจกรรมสร้างทีม ( Team Building ) ผมเชื่อว่าคำถามหนึ่งที่ผู้ประกอบการ หรือ HR ตั้งคำถามเวลาจะจัดกิจกรรม Team Building คือ กิจกรรมแบบนี้มีผลต่อการทำงานเป็นทีมจริงหรือ ? งบประมาณที่จ่ายไปกับการจัดงานและความคาดหวังต่างๆ คุ้มค่ากับเม็ดเงินที่เสียไปไหม ?
ในฐานะกระบวนกรที่ต้องจัด และ ออกแบบกิจกรรม เราเชื่อในส่วนนี้อยู่แล้ว ด้วยขั้นตอนของการออกแบบกิจกรรมตามโจทย์เพื่อทำให้กระบวนการเรียนรู้ผ่านประสบการณ์ เป็นไปตามวัตถุประสงค์ขององค์กร
แต่แค่ความเชื่ออย่างเดียวคงไม่พอ เราจึงขอนำงานวิจัยเรื่อง “Does Team Building Work?” ของ Cameron Klein, Deborah DiazGranados, Eduardo Salas และคณะ ที่ตีพิมพ์ในวารสาร Small Group Research ปี 2009 มาอ้างอิง เพื่อตอบคำถามนี้
โจทย์ของทีมวิจัยคือการนำผลจากงานวิจัยหลายงานมาวิเคราะห์ร่วมกันเพื่อประเมินว่า “ Team Building “ ส่งผลต่อทีมอย่างไร ?
ซึ่งผลวิจัยพบว่า Team Building มีผลเชิงบวกต่อทีม
ข้อค้นพบสำคัญคือ งานวิจัยพบว่า Team Building ส่งผลเชิงบวกต่อผลลัพธ์ของทีมโดยรวม (ρ = 0.31) และเมื่อพิจารณาแยกในแต่ละด้าน พบว่าผลที่เกิดขึ้นมีความชัดเจนแตกต่างกัน โดยเฉพาะด้านความรู้สึกและทัศนคติของสมาชิก รวมถึงกระบวนการทำงานร่วมกันของทีม ซึ่งมีค่า ρ = 0.44
หมายเหตุ : ค่า ρ เป็นค่าขนาดความสัมพันธ์ทางสถิติ ที่บอกว่าผลหรือความสัมพันธ์ที่พบนั้นมีขนาดมากน้อยแค่ไหน ?
ในงานวิจัยนี้ นักวิจัยแบ่งผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นกับทีมออกเป็น 4 ด้าน ซึ่งแต่ละด้านได้รับผลจาก Team Building ไม่เท่ากัน
1. Affective Outcomes — ความรู้สึกและทัศนคติ : Effect Size (ρ ) = 0.44
หัวข้อนี้เกี่ยวข้องกับความรู้สึกและทัศนคติของสมาชิกในทีม เช่น ความพอใจ ความรู้สึกที่มีต่อทีม ความเชื่อมั่นและความผูกพันต่อทีม ผลตรงนี้ค่อนข้างเด่น
2. Process Outcomes — กระบวนการทำงานร่วมกัน : Effect Size (ρ ) = 0.44
เป็นส่วนที่เกี่ยวกับการทำงานร่วมกัน เช่น การประสานงาน การสื่อสาร ความร่วมมือ และพฤติกรรมการทำงานเป็นทีม ส่วนนี้ผลก็เด่นที่สุดเช่นกัน
3. Performance Outcomes — ผลการปฏิบัติงาน : Effect Size (ρ ) = 0.26
ผลต่อการปฎิบัติงานเป็นไปในเชิงบวก แม้ไม่มากเท่ากับหัวข้อก่อนหน้า แต่ก็ถือว่ามีความสัพมพันธ์ในทิศทางที่ดีขึ้น
4. Cognitive Outcomes — ความรู้และความเข้าใจ : Effect Size (ρ ) = 0.13
ตรงนี้เป็นส่วนของความรู้และความเข้าใจในการทำงานร่วมกัน ส่วนนี้ได้คะแนนน้อยที่สุด ในงานวิจัยชี้ให้เห็นว่า กิจกรรม Team Building เด่นในเรื่องความรู้สึก ทัศนคติ และกระบวนการในการทำงานร่วมกัน มากกว่าผลด้านความรู้และความเข้าใจ
** เพิ่มเติมจากผู้เขียน : ส่วนนี้ผมเห็นด้วย เพราะสิ่งที่กิจกรรม Team Building จะให้ผลได้ชัดเจนที่สุด คือ ความรู้สึกและทัศนคติที่มีต่อการทำงานร่วมกัน ซึ่งเป็นผลโดยตรงจากประสบการณ์ เพราะ Team Building ไม่ใช่กิจกรรมถ่ายทอดความรู้โดยตรง ส่วนนี้เราสามารถปรับได้หากวัตถุประสงค์ของการอบรมเน้นที่การให้ความรู้ ก็ควรปรับสัดส่วนของกิจกรรมลง และเพิ่มส่วนของการสรุปเนื้อหาให้มากขึ้น กิจกรรมที่ดีไม่ควรมีรูปแบบตายตัวแต่ต้องปรับเปลี่ยนได้โดยยึดตามวัตถุประสงค์ที่ต้องการเป็นหลัก
แล้ว Team Building แบบไหนถึงมีผล?
ส่วนนี้นักวิจัยไม่ได้มอง Team Building เป็นกิจกรรมใดกิจกรรมหนึ่ง แต่แยกองค์ประกอบที่จะทำให้ Team Building เกิดผลลัพธ์ ต้องมี 4 องค์ประกอบนี้
1. Goal Setting — การสร้างเป้าหมายร่วมกัน
กิจกรรม Team Building ต้องทำให้ผู้เข้าร่วมกิจกรรมเข้าใจและเห็นเป้าหมายร่วมกัน รวมถึงเห็นภาพว่าแต่ละคนมีส่วนช่วยให้ทีมไปถึงเป้าหมายนั้นได้อย่างไร ?
2. Role Clarification — การสร้างความชัดเจนเรื่องบทบาท
กิจกรรมต้องส่งเสริมให้ผู้เข้าร่วมกิจกรรมเข้าใจบทบาท หน้าที่ และความรับผิดชอบของตนเอง เชื่อมโยงได้ระหว่างบทบาทตนเองกับเพื่อนร่วมทีม
3. Interpersonal Relations — การพัฒนาความสัมพันธ์ระหว่างสมาชิก
เน้นการสร้างความสัมพันธ์ ความไว้ใจ การสื่อสาร และการทำงานร่วมกับผู้อื่น
4. Problem Solving — การแก้ปัญหาร่วมกัน
ให้สมาชิกได้วิเคราะห์สถานการณ์ แลกเปลี่ยนความคิดเห็น ตัดสินใจ และหาวิธีแก้ปัญหาร่วมกัน
แล้วเราจะนำผลวิจัยนี้มาใช้กับการออกแบบ Team Building ได้อย่างไร?
จากองค์ประกอบทั้ง 4 ข้อ ผมคิดว่าสิ่งสำคัญไม่ได้อยู่ที่ว่ากิจกรรม Team Building ทุกครั้งจะต้องมีครบทั้ง 4 องค์ประกอบ แต่เราควรเลือกออกแบบกิจกรรมให้สอดคล้องกับวัตถุประสงค์ขององค์กรเป็นหลัก
ยกตัวอย่างเช่น ถ้าองค์กรต้องการให้พนักงานต่างแผนกได้รู้จักกันมากขึ้น เราก็ควรเน้นกิจกรรมที่สร้างความสัมพันธ์และเปิดโอกาสให้ผู้เข้าร่วมได้มีปฏิสัมพันธ์กัน แต่ถ้าโจทย์คือการทำงานร่วมกันให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น เราอาจต้องเพิ่มกิจกรรมที่เน้นการสื่อสาร การวางแผน หรือการแก้ปัญหาร่วมกัน เพราะแต่ละองค์กรมีปัญหาและความต้องการแตกต่างกัน การใช้กิจกรรมรูปแบบเดียวกันกับทุกองค์กรจึงอาจไม่ใช่คำตอบที่ดีที่สุด
สรุปแล้ว Team Building ได้ผลจริงไหม?
หากอ้างอิงจากงานวิจัยชิ้นนี้ คำตอบคือ Team Building มีผลเชิงบวกต่อทีมจริง โดยเฉพาะในด้านความรู้สึก ทัศนคติ และกระบวนการทำงานร่วมกัน ส่วนผลต่อการปฏิบัติงานก็เป็นไปในทิศทางบวกเช่นกัน แม้จะมีขนาดผลน้อยกว่า
แต่ในมุมมองของผม การจัด Team Building ให้ได้ผล ไม่ใช่แค่การพาคนมารวมตัวกัน เล่นเกมด้วยกัน แล้วคาดหวังว่าทุกคนจะกลับไปทำงานเป็นทีมได้ดีขึ้นทันที
ความสนุกเป็นเรื่องสำคัญครับ เพราะช่วยสร้างบรรยากาศและทำให้ผู้เข้าร่วมเปิดใจมีส่วนร่วมกับกิจกรรม แต่ความสนุกเพียงอย่างเดียวอาจยังไม่เพียงพอ หากเราไม่ได้ออกแบบให้ผู้เข้าร่วมเกิดประสบการณ์หรือการเรียนรู้ที่เชื่อมโยงกับการทำงานจริง
สุดท้ายแล้ว คำถามที่ว่า “จัด Team Building คุ้มค่ากับงบประมาณหรือไม่?” อาจไม่ได้ขึ้นอยู่กับว่ากิจกรรมสนุกมากแค่ไหนเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับว่าองค์กรตั้งเป้าหมายไว้อย่างไร กิจกรรมถูกออกแบบให้ตอบโจทย์นั้นหรือไม่ และเราสามารถนำผลที่เกิดขึ้นกลับไปต่อยอดในการทำงานได้มากน้อยเพียงใด
สำหรับผม กิจกรรม Team Building ที่ดีจึงไม่ควรเริ่มต้นจากคำถามว่า “เราจะเล่นเกมอะไรดี?” แต่ควรเริ่มจากคำถามว่า “เราอยากให้เกิดอะไรขึ้นกับทีมหลังจบกิจกรรม?” เพราะเป้าหมายของเราไม่ใช่แค่การสร้างกิจกรรมที่สนุก แต่คือการเปลี่ยนความสนุกและประสบการณ์ที่เกิดขึ้น ให้กลายเป็นผลลัพธ์ที่มีความหมายต่อทีมและองค์กร
TURNING ACTIVITIES INTO OUTCOMES